मण्डलवर्गीकरणम्

मण्डलम् १०, सूक्तम् ११५, ऋक् ३

संहिता

तं वो॒ विं न द्रु॒षदं॑ दे॒वमन्ध॑स॒ इन्दुं॒ प्रोथ॑न्तं प्र॒वप॑न्तमर्ण॒वम् ।
आ॒सा वह्निं॒ न शो॒चिषा॑ विर॒प्शिनं॒ महि॑व्रतं॒ न स॒रज॑न्त॒मध्व॑नः ॥

पदपाठः

तम् । वः॒ । विम् । न । द्रु॒ऽसद॑म् । दे॒वम् । अन्ध॑सः । इन्दु॑म् । प्रोथ॑न्तम् । प्र॒ऽवप॑न्तम् । अ॒र्ण॒वम् ।
आ॒सा । वह्नि॑म् । न । शो॒चिषा॑ । वि॒ऽर॒प्शिन॑म् । महि॑ऽव्रतम् । न । स॒रज॑न्तम् । अध्व॑नः ॥

सायणभाष्यम्

हे स्तोतारः वो यूयं तमग्निमभिष्टुत। कीदृशं। विं च पक्षिणमिव द्रुषदम्। द्रुर्वृक्षः। अरणिलक्षने वृक्षे सीदन्तं देवं द्योतमानं अन्धस इन्दुं स्तोतॄणामन्नस्य क्लेदयितारं प्रापयितारं। उन्देरिच्चादेः। उ. १-१३। इत्युप्रत्ययः। निदित्यनुवृत्तेराद्युदात्तत्वम्। प्रोथन्तं शब्दायमानं प्रवपन्तमत्यर्थं वनानां दाहकम् अर्णवं। अर्णसः सलोपश्चेति मत्वर्थीयो वः। अग्नौ प्रास्ताहुतिरित्यादिक्रमेणोदकवन्तं आसा। आस्य शब्दस्य पद्दन्नित्यादिनासन्नादेशः। वर्नलोपश्छान्दसः। आस्येन वह्निं हविषां वोढारम्। यद्वा। आसा। अन्तिकनामैतत्। देवानां समीपे हविषाम् प्रापकम्। वहने दृष्टान्तः। वह्निं न। वह्निर्वा अनड्वान्। तै. ब्रा. १-८-२-५। इति। श्रवणादनड्वाहमिव वहने समर्थम् शोछिषा स्वदीप्त्या विरप्शिनम्। महन्नामैतत्। महान्तं महिव्रतं न महाकर्माणमादित्यमिवाध्वनः सरजन्तम्। मार्गन्सह युगपदेव रञ्जयन्तम्। एवं गुणमग्निमभिष्तुत। सरजन्तम्। रन्ज रागे। रञ्जेः शतरि रञ्जेश्च। पा. ६-४-२६। इति नलोपे सहस्य सभावे च कृते रूपम्। यद्वा। सरतिति सरः। सरस्योदकस्य जनयितारम्। जनेस्तप्रत्यये कृते रूपमिति वा। व्युत्पत्त्यनवधारणादनवग्रहः॥३॥

  • अनुवाकः  १०
  • अष्टकः 
  • अध्यायः 
  • वर्गः  १८